Kịch bản trò chơi 'ô ăn quan' của ai ?

HUỲNH KIỀU

(Haimat.vn) - Tòa án nhân dân quận 1 TP. HCM sắp đưa ra xét xử vụ án dân sự tranh chấp về bản quyền kịch bản trò chơi truyền hình "Ô ăn quan".

Nguyên đơn : tác phẩm sáng tác đã được cấp bản quyền

Nguyên đơn là ông Nguyễn Trọng Phong (quận Hoàng Mai, Hà Nội) - kiện yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm bản quyền trò chơi truyền hình và bồi thường thiệt hại. Bị đơn là Đài truyền hình TP.HCM (HTV).

Theo đơn kiện, ông Nguyễn Trọng Phong cho rằng trò chơi truyền hình “Ô ăn quan” là kịch bản truyền hình (sản phẩm trí tuệ) do ông sáng tác và đã được bảo hộ theo hình thức là Tác phẩm viết thể hiện dưới dạng kịch bản, được Cục bản quyền tác giả văn học nghệ thuật cấp chứng nhận quyền tác giả số 619/2007/QTG ngày 3/4/2007.

Ông Phong đã đem tác phẩm này chào bán cho HTV nhưng không nhận được sự phản hồi của đài.

Thế nhưng, ngày 4/4/2007, HTV đã phát sóng chương trình “Hội ngộ bất ngờ” trong đó ở vòng chơi thứ tư có trò chơi “Ô ăn quan” có kịch bản, cấu trúc, hình thức trùng lắp với tác phẩm trò chơi truyền hình “Ô ăn quan” mà ông Phong đã được bảo hộ.

Sau khi phát hiện, ông Phong có văn bản yêu cầu HTV xem xét việc vi phạm bản quyền nhưng không được quan tâm.

Do đó ông Phong đã khởi kiện vụ án tại tòa yêu cầu HTV xin lỗi và bồi thường thiệt hại với số tiền 200 triệu đồng.

Bị đơn : đây là trò chơi dân gian ai ai cũng biết

Phía bị đơn HTV không đồng ý và cho rằng trò chơi “Ô ăn quan” trong chương trình “Hội ngộ bất ngờ” là chương trình truyền hình trò chơi dân gian tiếp nối chương trình “Trúc xanh” của HTV.

Chương trình “Hội ngộ bất ngờ” chính thức phát sóng vào ngày 4/4/2007 và nay đã ngưng phát sóng. Đây là chương trình do HTV hợp tác với Công ty TNHH Kiết Tường sản xuất. Để chuẩn bị lên sóng, chương trình “Hội ngộ bất ngờ” phải chuẩn bị dàn dựng, kịch bản… mất 6 tháng.

Trong khi đó giấy chứng nhận bản quyền của ông Phong được cấp ngày 3/4/2007 (trước 1 ngày HTV lên sóng). Như vậy, HTV cho rằng “theo nguyên tắc cơ bản về tính trước tiên trong Luật SHTT thì trò chơi Hội ngộ bất ngờ có trước, dù không đăng ký bản quyền nhưng đã phát công khai trên HTV7 được mọi người thừa nhận”.

Mặt khác, theo HTV thì “Trò chơi “Ô ăn quan” là trò chơi dân gian, là người Việt Nam ai ai cũng biết nên không thể là sở hữu riêng của ông Phong được”.

Trong khi đó, với tư cách là “Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan”, Công ty TNHH Kiết Tường đơn vị hợp tác sản xuất cho rằng kịch bản thực hiện theo format “Ciao Darwin”. Đây là một game show tạp kỹ của Italia được Kiết Tường mua bản quyền và biên tập lại, đưa những trò chơi dân gian Việt Nam vào cho phù hợp.

Tuy nhiên, điều đáng lưu ý là ngoài lý lẽ như trên thì đến nay HTV và Kiến Tường lại chưa đưa ra được bản quyền tác giả hợp pháp đối với trò chơi truyền hình trên.

Luật : kịch bản là sản phẩm trí tuệ

Theo người viết, “ô ăn quan” là một trò chơi dân gian, nên dĩ nhiên nó không thuộc sở hữu của riêng ai. Tuy nhiên, khi trò chơi này được ông Phong xây dựng thành kịch bản “Trò chơi truyền hình Ô ăn quan” thì lúc đó nó đã trở thành tác phẩm, có tác giả chính thức. Mặt khác, tác phẩm này đã được Cục sở hữu trí tuệ cấp chứng nhận quyền tác giả, được pháp luật bảo hộ thì mọi tổ chức, cá nhân khi sử dụng phải xin phép, trả tác quyền… khi sử dụng, khai thác kinh doanh là chuyện tất yếu.

Hay nói cách khác, khả năng HTV thua kiện là … cao.
 

Ô ăn quan - một trò chơi dân gian thú vị 

Ô ăn quan, hay còn gọi là ăn quan là một trò chơi dân gian của trẻ em người Kinh, Việt Nam mà chủ yếu là các bé gái. Đây là trò chơi có tính chất chiến thuật thường dành cho hai người chơi và có thể sử dụng các vật liệu đa dạng, dễ kiếm để chuẩn bị cho trò chơi.

Trò chơi Ô ăn quan có ở Việt Nam từ rất lâu đời, đã từng phổ biến ở khắp ba miền Bắc, Trung, Nam của Việt nam nhưng những năm gần đây chỉ còn được rất ít trẻ em chơi. Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam có trưng bày, giới thiệu và hướng dẫn trò chơi này.

Bàn chơi: bàn chơi Ô ăn quan kẻ trên một mặt bằng tương đối phẳng có kích thước linh hoạt miễn là có thể chia ra đủ số ô cần thiết để chứa quân đồng thời không quá lớn để thuận tiện cho việc di chuyển quân, vì thế có thể được tạo ra trên nền đất, vỉa hè, trên miếng gỗ phẳng.... Bàn chơi được kẻ thành một hình chữ nhật rồi chia hình chữ nhật đó thành mười ô vuông, mỗi bên có năm ô đối xứng nhau. Ở hai cạnh ngắn hơn của hình chữ nhật, kẻ hai ô hình bán nguyệt hoặc hình vòng cung hướng ra phía ngoài. Các ô hình vuông gọi là ô dân còn hai ô hình bán nguyệt hoặc vòng cung gọi là ô quan.

Quân chơi: gồm hai loại quan và dân, được làm hoặc thu thập từ nhiều chất liệu có hình thể ổn định, kích thước vừa phải để người chơi có thể cầm, nắm nhiều quân bằng một bàn tay khi chơi và trọng lượng hợp lý để khỏi bị ảnh hưởng của gió. Quan có kích thước lớn hơn dân đáng kể cho dễ phân biệt với nhau. Quân chơi có thể là những viên sỏi, gạch, đá, hạt của một số loại quả... hoặc được sản xuất công nghiệp từ vật liệu cứng mà phổ biến là nhựa. Số lượng quan luôn là 2 còn dân có số lượng tùy theo luật chơi nhưng phổ biến nhất là 25.

Bố trí quân chơi: quan được đặt trong hai ô hình bán nguyệt hoặc cánh cung, mỗi ô một quân, dân được bố trí vào các ô vuông với số quân đều nhau, mỗi ô 5 dân. Trường hợp không muốn hoặc không thể tìm kiếm được quan phù hợp thì có thể thay quan bằng cách đặt số lượng dân quy đổi vào ô quan.

Người chơi: thường gồm hai người chơi, mỗi người ngồi ở phía ngoài cạnh dài hơn của hình chữ nhật và những ô vuông bên nào thuộc quyền kiểm soát của người chơi ngồi bên đó.