Điều tra viên đối chất tại tòa, tại sao không?
HỒNG PHONG
(Haimat.vn) – Điều tra là giai đoạn đầu tiên nhưng vô cùng quan trọng trong quá trình giải quyết một vụ án hình sự. Việc điều tra được thực hiện bởi những “điều tra viên” và thể hiện trong bản Kết luận điều tra, là cơ sở để cơ quan công tố đưa bị can ra truy tố (xét xử).
* Do luật tố tụng hình sự của ta không quy định nên chưa thấy điều tra viên ra tòa đối chất với bị cáo. Ở nước ngoài, điều đó không hiếm.
* Đối chất tìm ra sự thật ngay tại tòa còn hơn là trả hồ sơ chờ điều tra bổ sung.
Tòa chào thua nếu không có “ông điều tra” ra đối chất
Trong các vụ án hình sự, không ít bị cáo ra trước tòa đã thay đổi lời khai, nói mình bị cán bộ điều tra viên ép cung, mớn cung hoặc “sự thật không phải như vậy”. Tất nhiên, có trường hợp bị cáo ngoan cố, tráo trở…nhưng cũng có khi bị cáo oan thật.
Có những trường hợp lời khai tại tòa của bị cáo mâu thuẫn với kết quả điều tra nhưng lại “có lý” hơn, phù hợp hơn với những chứng cứ khác…Lúc đó, ai sẽ là người xác định đúng sai, “đấu tranh” trực diện với bị cáo để bảo vệ kết luận điều tra? Ở các nước cơ quan điều tra sẽ cử đại diện ra trước tòa làm việc này. Còn ở ta, đại diện cơ quan kiểm sát, hội đồng xét xử sẽ thẩm tra, kết luận.
Tuy vậy, do không có mặt đại diện cơ quan điều tra để hỏi “cho ra lẽ” nên có nhiều vụ kết luận của tòa không phải bao giờ cũng đúng. Như vụ anh Bùi Minh Hải (ở Đồng Nai), theo kết quả điều tra thì sau khi giết người cướp của, Hải vội vã đi khỏi khu vực, làm rơi chiếc đồng hồ. Tại tòa, anh Hải nói mình bị oan, hoàn toàn không có việc đó. Tòa không làm rõ được có hay không có tình tiết ấy! Hay như vụ Phạm Minh Chánh bị xử về tội giết người mười mấy năm trước: Dù bị kết án tử hình nhưng Chánh luôn kêu oan. Vụ án được xử đi xử lại nhiều lần mà vẫn không thật sự làm an lòng các cơ quan tiến hành tố tụng vì kết quả điều tra yếu, chứng cứ hầu như bị xóa nhòa, điều tra viên làm mất nhiều vật chứng quan trọng như mẫu tóc, vết máu…Tòa không có cách gì làm rõ được.
Các điều tra viên đang làm việc tại hiện trường một vụ án (ảnh minh họa)
Sẽ bớt hẳn việc trả hồ sơ điều tra bổ sung
Hiện nay, trong trường hợp có những mâu thuẫn giữa lời khai của bị cáo tại phiên tòa với kết quả điều tra của cơ quan điều tra mà không có điều kiện làm rõ, hội đồng xét xử thường trả hồ sơ để điều tra bổ sung, trưng cầu giám định lại…Gặp trường hợp như vậy, vụ án phải kéo dài thêm ít nhất là vài tháng. Một số trường hợp nếu có điều tra viên đối chất, mọi việc sẽ nhanh chóng được làm sáng tỏ. Tại một phiên tòa “mẫu” ở Hà Nội gần đây, tòa đã có ý định mời hai điều tra viên ra tòa đối chất với các bị cáo. Điều này sau đó không xảy ra, có thể vì luật chưa quy định. Thế nhưng qua đó phần nào cho thấy cũng có không ít “quan tòa” cho rằng việc mời điều tra viên đối chất là cần thiết.
Không thể và không nên cho rằng việc điều tra viên ra tòa đối chất làm “mất mặt”, “hạ giá” cán bộ điều tra. Ý nghĩa tích cực của việc này là góp phần nhanh chóng, hiệu quả vào việc làm sáng tỏ một số tình tiết mâu thuẫn tại tòa, đấu tranh chống tội phạm.
| Trong phiên tòa xét xử vụ án Năm Cam, có mấy bị cáo khai điều tra viên Đặng Hải Tương khi lấy lời khai, tổ chức đối chất đã “buộc” họ khai không đúng sự thật. Sự thật này đã được làm rõ khi chủ tọa Bùi Hoàng Danh cho Đặng Hải Trương đối chất với các bị cáo Hồ Thanh Tùng, Dương Ngọc Hiệp… là những người mà Tương lấy cung trước đây. Qua đối chất giữa các bên cho thấy Tương đã bỏ ra ngoài để cho các bị cáo có điều kiện thỏa thuận với nhau khai không đúng sự thật. Với sự kiện này, có thể thấy hiệu quả của việc đối chất tại tòa giữa điều tra viên và các bị cáo là rõ ràng. Chỉ có điều là Đặng Hải Trương ra tòa không phải với tư cách là một điều tra viên mà là một bị cáo “nguyên là điều tra viên”. |
Đây cũng chính là cơ hội để điều tra viên chứng minh sự đúng đắn của mình, giúp tòa giải quyết vụ án nhanh chóng và chính xác. Nên nhớ điều tra viên là người từng làm việc trực tiếp với bị can, bị cáo có điều kiện hiểu biết tường tận về bản chất, thủ đoạn của họ hơn tòa.
Vướng ở chỗ nào?
Quan điểm tố tụng của chúng ta là phải xem xét vụ án một cách khách quan, toàn diện, công khai, bảo đảm sự nghiêm minh và đúng pháp luật.
Việc điều tra viên tham gia đối chất không những không góp phần quan trọng trong việc “gỡ nút” trong những trường hợp cụ thể tại tòa giống như vai trò của người làm chứng, của giám định viên… mà còn có tác dụng ngăn ngừa các hành vi tiêu cực, thiếu trách nhiệm… của điều tra viên trong quá trình điều tra ban đầu.
Nhiều người vẫn tin và nghĩ rằng kết luận điều tra là kết quả của một tập thể, sau đó lại được viện, tòa nghiên cứu kỹ lưỡng trước khi đưa ra xét xử nên không dễ gì sai sót. Thực tế cho thấy, không có gì là tuyệt đối. Cán bộ điều tra cũng là những con người cụ thể, trình độ năng lực có mặt này, mặt kia…
Tất nhiên, việc điều tra viên tham gia đối chất như thế nào, trong những trường hợp nào cần phải quy định một cách chặt chẽ, cụ thể. Nếu thấy cần thiết trong qúa trình xét xử, thay vì trả hồ sơ điều tra bổ sung tòa có quyền mời điều tra viên tham gia đối chất, xét xử tiếp.
Ban chỉ đạo cải cách tư pháp Trung ương từng có gợi ý về việc điều tra viên có thể đối chất tại tòa. Theo người viết, đây là một xu hướng tích cực và cần thiết nhưng còn rất mới mẻ. chúng tôi mong nhận được những ý kiến, quan điểm của các chuyên gia pháp luật về vấn đề này.
|
Ý kiến, quan điểm của các chuyên gia pháp luật: Ông Phạm Hưng, Chủ tịch Hội luật gia Việt Nam, thành viên Ban chỉ đạo cải cách tư pháp TƯ) “Trong gợi ý về phiền tòa hình sự “mẫu” của ban chỉ đạo cải cách tư pháp Trung ương có nhắc tới việc mời điều tra viên ra đối chất với bị cáo tại tòa. Tuy nhiên, đây mới chỉ là gợi ý, luật chưa có quy định và chưa có phiên tòa nào làm. Theo tôi, việc bị cáo khai bị điều tra viên ép cung, mớn cung trong giai đoạn điều tra nếu có chứng cứ thì đã được tòa xem xét ngay. Hơn nữa, thật ra về vấn đề này đã có kiểm sát điều tra theo dõi và làm rõ từ đầu rồi.” -------------------------- Không hợp lý, chưa phù hợp (Ông Cao Đình Thi, Phòng cảnh sát điều tra Công an TP. HCM) “Sau quá trình điều tra, kết quả điều tra, phương pháp thu thập chứng cứ, ghi lời khai…đều đã được kiểm tra kỹ và điều tra viên phải chịu trách nhiệm về kết luận điều tra của mình, nếu oan sai thì phải bồi thường. Sau đó hồ sơ chuyển sang cho viện kiểm sát, rồi tòa nghiên cứu, đánh gía. Nếu có vấn đề gì chưa rõ thì cả hai nơi này đều có thể trả hồ sơ để điều tra bổ sung. Do vậy, theo tôi, nếu bị cáo khai lại có gì mâu thẫun với kết quả điều tra thì đó là tình tiết mới, khác với điều tra ban đầu rồi nên phải điều tra bổ sung chứ mời điều tra viên ra tòa đối chất là không hợp lý. Ở nước ta, việc điều tra viên ra tòa đối chất là chưa phù hợp. Trên thực tế, công việc của một điều tra viên cũng rất nặng nề, có khi “ôm” một lúc bốn, năm vụ, không có thời gian để tham gia phiên tòa. -------------------------------- Đại diện cơ quan điều tra tham gia phiên tòa sẽ tốt hơn, (một cán bộ điều tra Bộ Công an, đề nghị không nêu tên) “Chúng tôi cũng muốn tham dự phiên tòa để xem kết quả làm việc của mình được đánh giá, xem xét như thế nào. Từ qúa trình điều tra ban đầu, chuyển đến viện kiểm sát rồi qua án trải qua nhiều giai đoạn nên kết quả đôi khi đi lệch hướng điều tra ban đầu. Tôi đề nghị phải có buổi giới thiệu hồ sơ vụ án do cơ quan điều tra tổ chức để các bên tham gia hiểu rõ. Cải cách tư pháp mới thấy nói ở phần ngọn, chưa thấy nói gì đến cơ quan điều tra. Điều tra viên có khi làm việc cả năm trời mới có được những chứng cứ nhưng khi đưa ra xử thấy bỏ sót nhiều quá, rất tiếc. Hay như khi xử, tòa đề nghị làm rõ điểm A, điểm B nhưng khi tuyên án lại không thấy đề cập tới.” |
( Bài viết trên đã được đăng trên báo Pháp luật TP. HCM ngày 14-7-2003. Bài viết là của tác giả Hồng Phong (luật sư Trần Hồng Phong), thành viên công ty luật hợp danh Ecolaw)