Luật gia HOÀNG PHÚC

(Haimat.vn) – Ngày 7-5-2011 vừa qua, báo chí tràn ngập thông tin về vụ giám đốc một công ty tư nhân bị bắn chết ở Bình Dương. Những kẻ liên quan đến vụ giết người này đã bỏ trốn sau khi gây án. Đến chiều 9-5-2011, ông Phan Tuấn Thành, người có liên quan trong vụ giết người này đã ra đầu thú tại Công an phường Tân Định, quận 1, TP.HCM.

Nhân sự kiện này, chúng tôi muốn bàn luận thế nào là “đầu thú”? Đầu thú và tự thú giống hay khác nhau? Tại sao người có hành vi phạm tội nên đầu thú, tự thú ? …

Đầu thú sau 3 ngày lẩn trốn

Theo báo Pháp luật TP.HCM, năm 2009 ông Thành có mua của ông Phan Văn Lan một lô đất ở huyện Bến Cát (tỉnh Bình Dương) với giá 3,2 tỷ đồng. Ông Thành đã đặt cọc cho ông Lan hơn 2 tỷ đồng nhưng sau đó đổi ý không mua nữa và đòi lại số tiền đặt cọc. Ông Lan đã trả lại cho ông Thành 1,5 tỷ đồng, còn 500 triệu hứa sẽ trả sau.

Trưa ngày 6-5-2011, ông Thành đưa một nhóm người đến gây gổ nhằm đòi số tiền cọc còn lại nhưng không đạt kết quả. Chiều cùng ngày, ông Thành cùng một nhóm khoảng 15 người đã dùng mã tấu, dao … - kéo đến đập phá nhà xưởng của ông Lan. Khi ông Lan nghe tin về nhà và vừa bước xuống xe ô tô ngay trước cổng nhà thì bị một người đi trong nhóm của ông Thành rút súng bắn chết tại chỗ.

Sau khi gây án, tất cả những người tham gia trong nhóm của ông Thành đã bỏ trốn.

Sau 3 ngày lẩn trốn, đến ngày 9-5-2011, ông Thành đến trụ sở Công an phường Tân Định TP.Hồ Chí Minh đầu thú. Đến khoảng 19 giờ cùng ngày thì xe đặc chủng của Công an tỉnh Bình Dương đến trụ sở Công an phường Tân Định áp giải Thành về Bình Dương.

Thế nào là “đầu thú”?

Được biết chiều ngày 6-5-2011, sau khi án mạng xảy ra, ông Thành cùng người tài xế lái xe ô tô lên TP.HCM lẩn trốn. Trong thời gian này, Công an tỉnh Bình Dương đã tung trinh sát truy tìm và phối hợp với Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội - Bộ Công an (C45) thành lập ban chuyên án để điều tra làm rõ hành vi phạm tội của những người liên quan.

Có lẽ vì biết mình không thể thoát khỏi sự truy đuổi của cơ quan công an và theo lời động viên của hai vị luật sư ( ông Thành chủ động liên hệ với 2 văn phòng luật sư để xin tư vấn), Thành đã đầu thú.

Như vậy, đầu thú là việc người có hành vi phạm tội, có khả năng đã bị người khác phát hiện, tố cáo và đang bị cơ quan tiến hành tố tụng (công an) chính thức truy tìm, - chủ động đến trụ sở cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước trình diện và khai báo, để được xem xét, xử lý theo quy định của pháp luật.

Dấu hiệu đặc trưng của “đầu thú” là hành vi tội phạm đã bị phát hiện, nhiều người biết và đang được các cơ quan chức năng điều tra làm rõ ( dù có thể là người bị nghi ngờ có liên quan chưa chính thức bị khởi tố hình sự)

Hành vi đầu thú cho thấy người có hành vi phạm tội có tư tưởng hướng thiện, đã nhìn nhận ra lỗi lầm của mình, có dấu hiệu ăn năn, hối cải, mong muốn giải quyết vụ việc theo đúng pháp luật và chủ động chịu trách nhiệm về hành vi sai phạm của mình.

Việc đương sự đầu thú chắc chắn sẽ làm cho quá trình điều tra, giải quyết vụ án được nhanh chóng, hiệu quả và tiết kiệm hơn. Chính vì vậy, tuy luật không qui định cụ thể, nhưng hành vi đầu thú hầu như luôn được xem là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự cho đương sự.

Và cũng chính vì vậy, các luật sư luôn khuyên thân chủ nên đầu thú.

Ví dụ: Theo báo Pháp luật TP. HCM ngày 24-5-2010, tháng 4-1999, Phan Thanh Tùng cùng đồng phạm vào Quảng Trị mua hơn 200 kg thuốc nổ rồi vận chuyển về Quảng Ngãi thì bị Công an Quảng Trị phát hiện, bắt giữ. Lợi dụng đêm tối, Tùng bỏ trốn, đón xe vào nhà cô ruột ở tỉnh Đồng Nai. Năm 2002, Tùng theo đường bộ trốn sang Campuchia, rồi tiếp tục trốn sang Thái Lan, cuối cùng sang Anh kiếm việc làm.

Sau hơn 10 năm trốn lệnh truy nã, tháng 7-2009, Tùng về nước, đến Công an tỉnh Quảng Trị đầu thú. Tháng 12-2009, xử sơ thẩm, TAND tỉnh này đã phạt Tùng 24 tháng tù treo về tội mua bán trái phép vật liệu nổ. Theo tòa, bị cáo có nhiều tình tiết giảm nhẹ như phạm tội lần đầu, thành khẩn khai báo. Đặc biệt, Tùng đã trốn ra nước ngoài, sống lưu vong cả gần chục năm nhưng tự nguyện ra đầu thú với cơ quan chức năng nên tòa xem đây là một tình tiết giảm nhẹ, cho bị cáo được hưởng án treo để thể hiện sự khoan hồng của nhà nước.

Một trường hợp đầu thú khác gần đây là bà Trần Thị Thúy Liễu vợ nhà báo Lê Hoàng Hùng đã ra đầu thú tại cơ quan điều tra, khai nhận mình là người đã đổ xăng đốt chồng.

Người có hành vi phạm tội nên tự thú, đầu thú trước khi bị bắt quả tang như thế này ( ảnh minh họa)

“Đầu thú” khác “tự thú”

Xét về biểu hiện bề ngoài, hành vi đầu thú có vẻ giống với hành vi thường được gọi là “tự thú”. Tức là người có hành vi phạm tội tự mình đến khai báo, trình diện tại cơ quan chức năng.

Tuy nhiên, xét về bản chất thì “tự thú” hoàn toàn khác với “đầu thú”. Tự thú là hành vi mà đương sự tự mình nhận tội và tự khai ra hành vi có dấu hiệu phạm tội của mình - trong khi chưa bị người khác phát hiện. Điều này có nghĩa là nếu đương sự không tự thú, thì có thể sẽ phải sáu một quá trình lâu dài mới bị phát hiện hoặc thậm chí có thể sẽ “thoát tội” – vì không ai phát hiện ra.

Chính vì đặc tính “chưa bị phát hiện” mà vẫn chủ động ra nhận tội, nên hành vi tự thú luôn được đánh giá cao, “đáng khen, đáng ghi nhận” hơn cả hành vi đầu thú. Và tất nhiên, việc người có hành vi phạm tội ra tự thú chắc chắn sẽ làm cho việc điều tra, giải quyết vụ án được nhanh chóng, hiệu quả hơn rất nhiều, tránh làm mất công sức, sự khó nhọc cho các cơ quan tiến hành tố tụng.

Theo Điều 46 Bộ Luật hình sự, tự thú được chính thức ghi nhận là “tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự”.

Tuy nhiên, chính vì biểu hiện giống nhau, nên trên thực tế có trường hợp ngay cả cơ quan tiến hành tố tụng cũng có sự lầm lẫn giữa “đầu thú” và “tự thú”, dẫn đến áp dụng pháp luật sai. Ví dụ như trường hợp sau đây :

------------------------------------------------------

Bị kháng nghị vì hiểu sai đầu thú với tự thú

Theo hồ sơ, bà Nguyễn Thị Mùi thuê nhà của bị cáo Nguyễn Văn Thành ở chợ Hoàng Hoa Thám (quận Tân Bình, TP.HCM) để kinh doanh. Sau đó, hai bên làm hợp đồng để bà Mùi mua lại căn nhà này. Tháng 9-2009, bà Mùi đến kêu người nhà Thành mở cửa thì hai bên xảy ra mâu thuẫn. Thành liền chạy vào bếp lấy dao đâm bà Mùi nhưng được can ngăn. Khi bà Mùi chạy sang bên kia đường, Thành đuổi theo đâm nạn nhân gây thương tật 34%. Sau khi gây án, Thành ra công an phường đầu thú.

Xử sơ thẩm, TAND quận Tân Bình dựa vào nhiều tình tiết giảm nhẹ, tuyên phạt Thành ba năm tù về tội cố ý gây thương tích.

Tuy nhiên, VKSND TP.HCM đã kháng nghị tăng án vì cho rằng cấp sơ thẩm áp dụng tình tiết giảm nhẹ người phạm tội tự thú tại điểm o khoản 1 Điều 46 BLHS là không đúng. Trong vụ án này, bị cáo ra đầu thú chứ không phải tự thú, cấp sơ thẩm hiểu sai khái niệm dẫn đến việc áp dụng nhiều tình tiết giảm nhẹ để xử bị cáo dưới khung là không phù hợp. Ngoài ra, hồ sơ thể hiện dù được can ngăn nhưng bị cáo vẫn đuổi theo đâm nhiều nhát vào người bị hại cho đến khi gục tại chỗ thể hiện quyết tâm phạm tội đến cùng. Do đó mức án ba năm tù cấp sơ thẩm tuyên phạt là chưa tương xứng với tính chất, mức hộ, hành vi phạm tội và chưa đủ giáo dục răn đe...

( Theo SONG NGUYỄN, báo Pháp luật TP.HCM ngày 10-5-2011)